Hüseyin Ayhan Türkiye Haber Gündem

ABD ile İran 28 Şubat’ta başlayan ve küresel bir enerji krizine dönüşen savaşın sona erdirilmesi konusunda anlaşmaya vardı. Anlaşma 19 Haziran’da imzalanacak ama yaşanan can kayıpları bir yana, yaklaşık 3.5 aydır süren savaşın küresel maliyetini çıkartmak için hesaplamalar da başladı.

Bilindiği gibi 28 Şubat’ta başlayan ABD ve İsrail’in İran’a saldırılarında ABD elindeki füze stoklarını ciddi biçimde tüketecek derecede kullanmıştı. Pentagon’un savaş boyunca maliyetinin 29 milyar dolar olduğu söyleniyor. Ancak dolaylı yaptığı harcamlarla rakamın 100 milyar dolara kadar ulaşmış olabileceği tahmin ediliyor. Savaşın ABD için hane başı maliyeti ise 750 dolar oldu. Sadece enerji ve enflasyon kaynaklı fiyat artışlarının Amerikan halkına yarattığı ek yükün ise 100 milyar doları aştığı ifade ediliyor. ABD için savaşın faturasının uzun vadede 600 milyar dolara kadar ulaşabileceğine dikkat çekiliyor.

KAYBEDEN BÖLGE ÜLKELERİ

Körfez ülkelerinin dünya petrol ve doğal gaz ihracatının yüzde 20’sinin yapıldığı Hürmüz Boğazı’nın 3.5 ay kapalı kalmasıyla yaşadığı gelir kaybının 500 milyar dolar civarında olduğu tahmin ediliyor. Bölgedeki petrol tesislerinin yeniden çalışmaya başlamasının da en az 6 aylık bir zaman dilimine ihtiyacı olduğu ifade ediliyor.

KÜRESEL PİYASALARDA BAYRAM HAVASI YAŞANDI

ABD ile İran arasında barış sağlandığı haberi küresel piyasalarda bahar havası estirdi. Brent petrol yüzde 4.5 düşüşle 83 doların altına kadar gerilerken, altın yükselişe geçti. Ons altın yüzde 3 artışla 4.345 dolara yükseldi. Gram altın ise 6.450 TL’ye kadar çıktı. Barış havasıyla altın uzun zamandır baskılanan altın fiyatlarındaki artışın sürmesi bekleniyor.

Küresel piyasalar da savaşı bitirecek anlaşma haberiyle coştu. Japon Nikkei yüzde 5.5 değer kazanırken, Güney Kore Kospi endeksi yüzde 5.7 artış gösterdi. Piyasalarda risk priminin gerilemesiyle ABD’de endeks vadeli kontratlarda hızlı yükselişler dikkati çekerken, vadeli işlem piyasalarında, endeks vadeli kontratlarda Nasdaq 100 yüzde 2, S&P 500 yüzde 1.2 ve Dow Jones yüzde 0.9 yükselişle işlem görüyor.

Yurt içinde Borsa İstanbul’da BIST 100 endeksi, haftaya alıcılı seyirle başladı. Endeks, dün gün içinde 14.508 puana kadar çıkarken gün sonunda 507 puan ve yüzde 3.46 artışla 14.446 puandan kapandı.

Savaş yüzünden deniz yoluyla yapılan dünya gübre sevkiyatının üçte birinin bu bölgeden geçmesi, küresel gıda güvenliği üzerinde ciddi hasar yarattı. Petrol fiyatlarında yaşanan yaklaşık yüzde 40’lık sıçrama, özellikle enerji ve gübre ithalatına bağımlı olan az gelişmiş ülkelerin ekonomilerini derinden sarstı. Yüzde 30 ila 40 civarında artış gösteren gübre fiyatları yüzünden küresel maliyetin 400 milyar doları aşması bekleniyor.

TÜRKİYE’YE MALİYETİ 20 MİLYAR $’A YAKIN

Savaşın Türkiye’ye zararı konusunda ise farklı tahminler bulunuyor. İran savaşı Türkiye’ye en çok enerji faturası üzerinden yansıdı. Petrol fiyatlarındaki yükseliş ve LNG arzındaki daralma nedeniyle Türkiye’nin enerji ithalat faturasının 2026’da yaklaşık 14 milyar dolar artması bekleniyor. Bu artış hem cari açığı büyütürken hem de iç piyasada elektrik ve doğalgaz fiyatlarına yüzde 25’e varan zam olarak yansıdı. Ayrıca gübre ihtiyacının yüzde 25’ini Körfez ülkelerinden karşılayan Türkiye’nin 3 ila 5 milyar dolarlık ek bir maliyetle karşı karşıya kaldığı bunun da gıda enflasyonuna 3-5 puanlık ilave bir baskı yarattığı hesaplanıyor.