Hüseyin Ayhan Türkiye Haber Gündem

ABD Başkanı Donald Trump'ın kısa süre içinde imzalanmasını beklediğini açıkladığı ABD-İran mutabakat zaptının ayrıntıları ortaya çıktı.

ABD basınından Axios'un, arabulucu ülkelerden birinin diplomatı ile bir ABD'li yetkiliye dayandırdığı haberine göre mutabakat zaptı, Hürmüz Boğazı'nın derhal ve herhangi bir geçiş ücreti alınmaksızın yeniden açılmasını, İran'ın anlaşma şartlarına uyması halinde ise yaptırımların hafifletilmesini öngörüyor.

Habere göre anlaşma, Lübnan da dahil olmak üzere mevcut ateşkesin 60 gün daha uzatılmasını içeriyor. Bu süre boyunca taraflar arasında nükleer müzakereler yürütülecek. Metinde İran'ın zenginleştirilmiş uranyum stokuna ilişkin bir çerçeve yer alsa da İran'ın nükleer programına yönelik somut adımların ikinci ve daha kapsamlı bir anlaşmaya bırakıldığı belirtildi.

Arabulucu ülkelerden birinin diplomatı, Axios'a yaptığı açıklamada "ABD ve İran bir anlaşma metni üzerinde mutabık kaldılar" ifadelerini kullandı. Ancak diplomat, anlaşmanın hala nihai onay sürecinden geçmesi gerektiğini vurguladı.

‘BEYAZ SARAY İYİMSER’

Axios'un aktardığına göre Beyaz Saray son iki ay içerisinde birkaç kez anlaşmanın tamamlandığını düşündü ancak görüşmeler her seferinde sonuçsuz kaldı. Arabulucu diplomat ise bu kez metnin kabul edileceği konusunda iyimser olduğunu belirtti.

HAZIRLIKLAR BAŞLADI: DÖRT ABD UÇAĞI YOLA ÇIKTI

Haberde öne çıkan bir diğer kritik gelişme ise ABD Hava Kuvvetleri’ne ait dört C-17 nakliye uçağının Perşembe günü Avrupa’ya hareket etmesi oldu.

Axios’a göre bu uçaklar, Başkan Yardımcısı JD Vance’in önümüzdeki günlerde Cenevre’de yapılması planlanan olası imza törenine katılması ihtimaline karşı ekipman taşıdı. Bu detay, Washington’un anlaşmanın imzalanacağı senaryoya yönelik somut hazırlık yaptığını gösteren en güçlü işaretlerden biri olarak değerlendiriliyor.

‘NETANYAHU’YA BÜYÜK ŞOK’

Trump'ın anlaşmanın tamamlandığı yönündeki açıklamasının İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu için “büyük şok” olduğu da haberde yer aldı. ABD'li bir kaynağa göre Netanyahu son günlerde süreç hakkında yeterli bilgiye sahip değildi ve gelişmeleri öğrenebilmek için Trump yönetimine yakın isimleri derhal aradı.

MUTABAKAT ZAPTINDA NELER VAR?

Mutabakat zaptına göre Hürmüz Boğazı derhal ve geçiş ücreti olmadan yeniden açılacak, 30 gün içinde savaş öncesi deniz ticareti hacmine dönülmesi hedeflenecek. Buna karşılık ABD’nin uyguladığı ablukanın kaldırılması öngörülüyor.

Metinde ayrıca yurtdışında dondurulmuş milyarlarca dolarlık İran varlıklarının akıbeti netleştirilmiş değil. İran bu fonlara hızlı erişim isterken, ABD tarafı ödemelerin aşamalı yapılmasından yana.

‘GİZLİ BİR YAN ANLAŞMA OLABİLİR’ İDDİASI

ABD yönetimine yakın dış kaynaklardan biri, dondurulmuş fonlar konusunun gizli bir yan anlaşmayla çözülebileceği yönünde endişelerini dile getirdi. Ancak bir ABD'li yetkili kısa süre önce Axios'a yaptığı açıklamada böyle bir ihtimali reddetti.

ABD'li bir yetkili ve arabulucu ülkelerden bir kaynağın verdiği bilgiye göre ABD, İran ve Katar son günlerde İran'ın Katar'da dondurulmuş fonlarının bir bölümünü insani yardım malzemeleri satın almak amacıyla kullanabilmesini sağlayacak bir mekanizma üzerinde görüşmeler yürüttü.

Arabulucu diplomat, "Yaptırımların kaldırılması için belirlenmiş bir tarih yok ve bu süreç anlaşmanın uygulanmasına bağlı olacak" dedi.

‘İSLAMABAD ANLAŞMASI’

Son olarak haberde Katar ve Pakistan'ın ortak arabuluculuğunda şekillenen anlaşmanın, tarafların nihai olarak imza atması halinde "İslamabad Anlaşması" adını alacağı belirtildi.

Arabulucu ülkelerden bir diplomat ise sürece ilişkin, "Anlaşmaya son şeklini vermek ve imza töreni için bir tarih belirlemek üzere taraflarla birlikte çalışıyoruz" değerlendirmesinde bulundu.

NE OLMUŞTU?

Perşembe günü Trump, umut edilen anlaşmaya ulaşılmasına yardımcı olduğu için Türkiye'yi de övdü ve Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile görüştüğünü, anlaşmaya yönelik yardımlarından dolayı kendisini "harika" olarak nitelendirdiğini söyledi.