Hüseyin Ayhan Türkiye Haber Gündem

ABD basınından Axios’un aktardığı çarpıcı kulis bilgilerine dayandırdığı haberinde, Washington ile Tahran’ın savaşı sonlandırabilecek tek sayfalık bir mutabakat metnine her zamankinden daha yakın olduğunu öne sürüldü.

‘48 SAAT KRİTİK’

Konuya yakın iki ABD’li yetkili ve iki ayrı kaynağa göre Beyaz Saray, İran’la hem çatışmayı sona erdirmeyi hem de daha kapsamlı nükleer müzakerelerin zeminini oluşturmayı hedefleyen tek sayfalık bir mutabakat zaptı üzerinde anlaşmaya yaklaşmış durumda.

Yetkililer, ABD’nin İran’dan önümüzdeki 48 saatin kritik olduğunu ve önemli başlıklara yanıt beklediğini aktardı. Henüz hiçbir konuda nihai bir uzlaşma sağlanmış değil; ancak kaynaklara göre bu, savaşın başlamasından bu yana tarafların geldiği “en yakın nokta”.

METİNDE HANGİ MADDELER VAR?

Taslakta öne çıkan başlıklar arasında İran’ın nükleer zenginleştirme faaliyetlerini geçici olarak durdurması, ABD’nin yaptırımları kaldırması ve dondurulmuş milyarlarca dolarlık İran varlığının serbest bırakılması ile Hürmüz Boğazı’ndaki geçiş kısıtlamalarının karşılıklı olarak gevşetilmesi yer alıyor.

MÜZAKERELERİ YENİDEN BAŞLATACAK ÇERÇEVEDE

Ancak bu metnin büyük ölçüde bağlayıcı bir anlaşmadan ziyade, 30 günlük daha ayrıntılı müzakereleri başlatacak bir çerçeve olduğu belirtiliyor. Bu da hem sürecin kırılganlığını hem de olası bir çöküş ihtimalini masada tutuyor.

Beyaz Saray, İran içindeki siyasi yapının bölünmüş olması nedeniyle sürecin zor ilerlediğini değerlendiriyor. Bazı ABD’li yetkililer ise henüz bir ön mutabakata bile varılamayabileceği konusunda temkinli.

Perde arkasında görüşmelerin Trump’ın Orta Doğu Temsilcisi Steve Witkoff ve Jared Kushner ile İranlı yetkililer arasında hem doğrudan hem de arabulucular üzerinden yürütüldüğü aktarılıyor. Süreçte İslamabad ya da Cenevre’nin olası görüşme merkezleri olarak öne çıktığı belirtiliyor.

’30 GÜN İÇİNDE KADEMELİ KALDIRILABİLİR’

Taslak plana göre, anlaşma sağlanması halinde Hürmüz Boğazı’na yönelik kısıtlamalar ve ABD’nin Hürmüz Boğazı ablukasının 30 gün içinde kademeli olarak kaldırılması öngörülüyor. Bu süreçte anlaşma başarısız olursa ABD’nin askeri seçenekleri yeniden devreye sokabileceği ifade ediliyor.

En kritik başlıklardan biri olan uranyum zenginleştirme yasağının süresi ise 12 ila 15 yıl arasında değişiyor. ABD 20 yıl isterken, İran 5 yıllık bir sınırlama öneriyor.

ABD ayrıca ihlal durumunda yaptırımların otomatik olarak uzatılmasını ve İran’ın yer altı nükleer tesisler işletmemesini talep ediyor. İran’ın ise nükleer silah geliştirmeyeceğine dair net taahhüt vermesi bekleniyor.

ZENGİNLEŞTİRİLMİŞ URANYUMLA İLGİLİ KRİTİK İDDİA

İlginç bir detay olarak İran’ın yüksek oranda zenginleştirilmiş uranyumu ülke dışına çıkarabileceği, hatta bunun ABD’ye transfer edilmesinin seçenekler arasında olduğu öne sürülüyor.

NE  OLMUŞTU?

ABD-İsrail'in 28 Şubat'ta İran'a saldırılarıyla başlayan savaşta 8 Nisan'da sağlanan 2 haftalık geçici ateşkesin ardından Tahran ve Washington, 11 Nisan'da Pakistan'da kalıcı ateşkes için görüşmeler yapmıştı. Yaklaşık 21 saat süren görüşmelerden sonuç çıkmamıştı.

Pakistan'ın arabuluculuğunda ikinci tur görüşmelerin yapılması için sürdürülen çabalar da ABD'nin İran'a uyguladığı deniz ablukası başta olmak üzere, taraflar arasındaki anlaşmazlık konuları nedeniyle başarılı olamamıştı.

ABD Başkanı Trump, ateşkesi uzattıklarını duyurmuştu. İran tarafından Trump'ın ateşkesi tek taraflı uzatma kararına ilişkin açıklama gelmemişti.

ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio ise sürecin karmaşıklığına dikkat çekerek, “Bu metni bir günde yazmak zorunda değiliz” ifadelerini kullanırken, İran içindeki farklı güç odaklarının anlaşmayı zorlaştırabileceğini de vurgulamıştı.