Hüseyin Ayhan Türkiye Haber Gündem

ABD merkezli The Washington Post tarafından yayımlanan çarpıcı bir haberde, ABD istihbarat birimlerine ait “gizli” bir değerlendirme raporunun Çin’in İran savaşı üzerinden ABD’ye karşı çok boyutlu bir avantaj elde ettiğini ortaya koyduğu iddia edildi. Rapora dair bilgilerin, ABD Başkanı Donald Trump’ın Pekin temasları sürerken sızması Washington’da alarm etkisi yarattı.

İki ABD’li yetkilinin anonim şekilde aktardığı bilgilere göre, ABD Genelkurmay Başkanlığı için hazırlanan rapor Çin’in İran krizini yalnızca izlemekle kalmadığını, aynı zamanda “askeri, ekonomik, diplomatik ve enformasyonel” alanlarda aktif şekilde avantaja çevirdiğini ileri sürüyor. Değerlendirme, ABD Savaş Bakanlığı (Pentagon) içinde “küresel güç dengesi kayıyor mu?” sorusunu yeniden gündeme taşıdı.

‘DÖRT CEPHEDE İLERLİYOR’

Sızan rapor, Çin’in hamlelerini "dört cephede ilerleyiş" olarak tanımlarken “DIME” (diplomatik, enformasyonel, askeri ve ekonomik güç araçları) çerçevesi üzerinden inceliyor.

Rapora göre Pekin, İran savaşının yarattığı boşlukta Körfez ülkelerine silah satışını artırarak ABD müttefiklerinin güvenlik bağımlılıklarını yeniden şekillendiriyor. İran kaynaklı füze ve İHA misillemeleri karşısında zorlanan bölge ülkelerinin Çin’e yönelmesinin “kritik bir kırılma” olduğu belirtiliyor.

Ayrıca Çin’in, savaşın tetiklediği enerji krizinde küresel ölçekte devreye girerek hem enerji arzı hem de teknoloji desteği üzerinden yeni diplomatik bağlar kurduğu ifade ediliyor.

KÜRESEL ENERJİ DENGESİ SARSILDI

Raporun en kritik başlıklarından biri ise Hürmüz Boğazı üzerinden yaşanan gelişmeler. İran’ın bölgesel gerilimler sonrası boğazı kapatmasıyla dünya petrol ve doğal gaz akışında ciddi bir daralma oluştuğu, bu durumun Çin’e “stratejik fırsat alanı” yarattığı ileri sürülüyor.

Çin’in bu süreçte enerji sıkıntısı yaşayan ülkelere kısa vadeli çözümler sunarak kendisini “kriz çözüm merkezi” gibi konumlandırdığı belirtiliyor.

‘MODERN SAVAŞ LABORATUVARI’

Rapora göre İran savaşı sırasında ABD’nin kullandığı yüksek miktarda füze, bomba ve savunma sistemleri, Amerikan askeri stoklarında ciddi bir baskı oluşturdu. Özellikle Patriot, THAAD ve Tomahawk sistemlerindeki tüketimin, olası bir Tayvan senaryosunda ABD’nin hazırlık kapasitesini zayıflatabileceği öne sürüldü.

Daha da çarpıcı olan iddia ise Çin’in bu çatışmayı “modern savaş laboratuvarı” olarak görmesi. Rapora göre Pekin, ABD’nin Orta Doğu’daki operasyonlarını yakından izleyerek olası bir gelecekteki çatışma planlarını buna göre şekillendiriyor.

‘ÜSTÜNLÜĞÜMÜZ TARTIŞMASIZ’

ABD Savaş Bakanlığı Sözcüsü Sean Parnell, küresel güç dengelerinin başka bir ülke lehine kaydığı iddialarını reddederek, “ABD dünyanın en güçlü askeri kapasitesine sahiptir” açıklamasını yaptı.

Beyaz Saray ise İran operasyonlarının başarıyla yürütüldüğünü savunarak ABD’nin askeri üstünlüğünün “tartışmasız” olduğunu vurguladı.

‘İDDİALAR GERÇEK DIŞI’

Çin tarafı ise iddiaları reddetti. Çin’in Washington Büyükelçiliği Sözcüsü Liu Pengyu, Pekin’in krizleri tırmandırmak değil “gerilimi düşürmek ve barışı teşvik etmek” istediğini belirterek iddiaların “yanıltıcı” olduğunu söyledi.

‘DENGE ÇİN LEHİNE KAYIYOR’

Uluslararası uzmanlara göre sızan rapor, İran savaşının küresel güç dengesini Çin lehine kaydırdığı yönündeki tartışmaları daha da alevlendiriyor. Özellikle enerji krizi ve mühimmat tüketiminin Pekin’e stratejik alan açtığını işaret ediyor.

Bazı analistler ise en kritik noktanın zamanlama olduğuna dikkat çekiyor: Trump’ın Pekin’de yürüttüğü diplomatik temaslar, tam da bu istihbarat sızıntısının gölgesinde gerçekleşiyor.

YENİ BİR GÜÇ DENGESİ Mİ DOĞUYOR?

Washington Post’un aktardığı bu iddia, yalnızca bir istihbarat değerlendirmesinden öte, Washington-Pekin hattında güç mücadelesinin yeni bir evreye girdiği yorumlarını da beraberinde getiriyor. İran savaşı üzerinden şekillenen bu tablo, küresel sistemin geleceğine dair soruları daha da keskinleştiriyor.

NE OLMUŞTU?

ABD Başkanı Trump, 8.5 yıl aradan sonra Çin'i ziyaret ediyor. Önceki Başkan Joe Biden, iktidar döneminde Çin'e ziyaret gerçekleştirmemişti. ABD'den Çin'e lider düzeyindeki son ziyaret, Trump'ın ilk döneminde, 2017'de yapılmıştı.

Trump, 2017'deki ilk ziyaretinde Çin'in tarihi imparatorluk sarayı Yasak Şehir'e konuk olmuştu.

Siyasi kurmayları ve iş insanlarından oluşan heyetle, 3 günlük ziyaret için dün başkent Pekin'e gelen Trump, akşam onuruna verilecek yemek davetine katılacak.

Trump, 15 Mayıs sabahında Çin lideri ile çay buluşması için yeniden bir araya gelecek. ABD Başkanı, birlikte yenecek öğle çalışma yemeğinin ardından ülkesine dönecek.